Kadın infertilitesi yani bir diğer deyişle kadın kısırlığı çiftlerin çocuk sahibi olma sürecinde kadından kaynaklanan nedenlerle gebelik oluşmaması anlamına gelmektedir. Bu makalede, kadın infertilitesinin nedenlerini ve tedavi seçeneklerini detaylı bir şekilde ele alacağız.
Kadın infertilitesinin başlıca nedenleri nelerdir?
Yumurtlama bozuklukları
Adet öncesi belirtilerin (örneğin meme hassasiyeti, vücutta ödem) eşlik ettiği düzenli adet görme durumu bir kadında yumurtlamanın oluşması için yeterlidir. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, yumurtlama bozuklukları kısırlık nedenlerinin yaklaşık %25’ini oluşturmaktadır. Adetler düzensiz olduğunda, adet döngüleri 21 günden kısa veya 35 günden uzun olduğunda yumurtlama olmadığından şüphelenilmelidir.
Yumurtlama genellikle adet başlangıcından 14 gün önce gerçekleşir. Yumurtlama beklenen adetten yaklaşık 1 hafta önce luteal faz ortasında elde edilen serum progesteron düzeyiyle saptanabilir. Yumurtlama problemlerinin en yaygın nedeni polikistik over sendromudur (PKOS).
Obezitenin (şişmanlığın) kendisi PKOS dışında yumurtlamanın olmaması ile ilişkilidir. Vücut kitle indeksi (kilogram cinsinden ağırlığın metre cinsinden boyun karesine bölünmesiyle hesaplanır) 27’den büyük olan kadınlarda, normal aralıkta vücut kitle indeksi olan kadınlara kıyasla yumurtlamanın olmamasına bağlı kısırlık riski 3 kat daha fazladır.
Diğer nedenler arasında tiroid hastalığı (%2–3), hipofiz hastalığı örneğin prolaktin yüksekliği (%13), adrenal hiperplazi veya adrenal tümörden kaynaklanan androjen yüksekliği (%2), nedeni bilinmeyen kronik yumurtlamama durumu (%7-8) ve fonksiyonel hipotalamik adet görememe (örneğin aşırı zayıflama, yeme bozuklukları ve aşırı egzersize bağlı) yer almaktadır.
Tüplerde tıkanıklık
Kadınlarda tüplerde tıkanıklık olması kısırlık nedenleri arasında %11 ila %67 oranında görülmektedir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar (tüplerdeki hastalığın en sık nedeni), rahim ağzı enfeksiyonları, karın ameliyatı geçirmek veya daha önce karın içi enfeksiyon geçirmiş olmak (örneğin apandisit patlaması) kadınlarda tüplerde tıkanıklığa yol açabilir.
Radyoopak bir maddenin (yağda veya suda çözünür) rahim ağzından rahim boşluğuna enjekte edildiği ve bunun tüplerden geçişini değerlendiren histerosalpingografi (HSG) yöntemi tüplerdeki tıkanıklığı belirlemede önemli bir tanı yöntemidir.
HSG’de hidrosalpenks (içi sıvı dolu tüpler, tipik olarak uzun süredir tedavi edilmemiş bir enfeksiyon nedeniyle) saptanan kadınlarda, tüp bebek tedavisi öncesi laparoskopi ile hidrosalpenks saptanan tüpün bağlanması veya çıkarılması düşünülmelidir. Tüp bebek tedavilerinde embriyoyu rahme yerleştirmeden önce bu ameliyatın yapılması gebelik oranını artıran bir yaklaşımdır.
Endometriozis
Endometriozis, rahim zarı dokusunun rahim boşluğu dışında bulunmasıdır ve kısırlığı olan kadınların %25 ila %40’ını etkiler. Endometriozis karın içi yapışıklıklarla seyreden kronik bir hastalıktır. Kadında tüplerde veya tüplerin etrafında yapışıklığa yol açarak yumurtanın tüpler tarafından içeriye alınmasını engelleyebilir veya endometrioma (çikolata kisti) gibi yumurtalık kistlerine yol açarak gerek yumurta rezervinin azalmasına gerekse yumurta kalitesinin bozulmasına yol açar.
Ayrıca endometriozisin embriyonun rahime tutunmasını etkileyip etkileyemeyeceği konusunda veriler çelişkilidir. Endometriozis için yapılan laparoskopik cerrahi, ameliyattan sonra ilk 6 ay kendiliğinden gebelik oranlarını iyileştirse de, süre uzadıkça gebelik şansı giderek azalır.
Azalmış Yumurtalık Rezervi
Yaşla birlikte doğurganlıktaki azalma, kısmen foliküllerin yani yumurta sayısının azalması ve yaşla birlikte dişi üreme hücresinin kalitesinin bozulması nedeniyle meydana gelir. Yumurtalık rezervinin azalmasına ilişkin diğer risk faktörleri arasında yumurtalık ameliyatı öyküsü, kemoterapi, yumurtalıklara radyasyon tedavisi, ailede erken menopoz öyküsü veya Frajil X (FMR1) gen mutasyonu yer alır.
Yumurtalık rezervi, anti-müllerian hormonu (AMH) veya ultrasonda yumurta sayımı ile değerlendirilebilir.
Rahim ve rahim kanalına ait faktörler
Rahim anormallikleri, düşük ve erken doğum gibi olumsuz gebelik sonuçlarıyla ilişkilidir. Rahim boşluğunu bozan faktörler arasında rahim içi polipler, miyomlar, rahim içi yapışıklıklar ve doğuştan rahim anomalileri yer alır. Rahim anomalilerinden şüpheleniliyorsa, pelvik manyetik rezonans yani MR görüntüleme veya 3 boyutlu ultrason ile ileri değerlendirme yapılması gerekebilir.
Rahim kanalında spermin rahim boşluğuna doğru ilerlemesini engelleyen anatomik anormallikler, geçirilmiş cerrahi sonrası tıkanıklıklar da kadınlarda kısırlığa yol açabilir. Doğuştan rahim ağzı anomalileri nadirdir (1/80.000). Rahim kanalında tıkanıklık, geçirilmiş bir cerrahinin bir sonucu olarak ortaya çıkabilir (örneğin, rahim ağzı kanser taramasında öncü lezyon saptanan ve rahim ağzına tıraşlama yapılan veya rahim ağzı koni şeklinde çıkarılan kadınlarda).
Tedavi Seçenekleri
Kadın infertilitesinin tedavi seçenekleri, her bireyin durumuna ve ihtiyacına göre farklılık gösterebilir. Bu nedenle, bir uzmana danışarak en uygun tedavi seçeneğini belirlemek önemlidir. Bu seçenekler arasında ilaçlar, cerrahi müdahaleler, tüp bebek ve yardımcı üreme teknikleri yer almaktadır.
Kadın infertilitesi yani kadın kısırlığı çiftlerin çocuk sahibi olma sürecinde kadından kaynaklanan nedenlerle gebelik oluşmaması anlamına gelmektedir.
Kadın infertilitesinin birçok nedeni olabilir. Hormonal dengesizlikler, yumurtalık problemleri, tüplerin tıkanıklığı ve rahim anomalileri gibi faktörler infertiliteye yol açabilir. Bunun yanı sıra yaş, stres, obezite, sigara içme gibi yaşam tarzı faktörleri de yumurtalık rezervini ve yumurta kalitesini azaltmak suretiyle infertilite riskini artırabilir.
Yaşla birlikte yumurtalık rezervinde ciddi bir azalma meydana gelir. Mayoz bölünme sırasındaki kromozomal ayrılma hataları yaşla birlikte giderek daha yaygın hale gelir ve yanlış sayıda kromozomla yumurta üretimine yol açarak embriyo kalitesinin bozulmasına ve doğum kusurları ve düşük yapma riskinin artmasına neden olur. Ayrıca, ilerleyen yaşla birlikte miyom veya endometriozis gibi doğurganlığı olumsuz etkileyebilecek durumların ortaya çıkma olasılığı da artar. Yaşa bağlı doğurganlıktaki bu düşüş, 37 yaşından sonra daha hızlı bir şekilde ortaya çıkar.
35 yaş altı kadınlar, gebelik denemesinden 1 yıl sonra değerlendirilmelidir. 35 yaş üstü kadınlar 6 ay sonra değerlendirilmeli, 40 yaş ve üzeri kadınlar ise acil değerlendirmeyi düşünmelidir. Bununla birlikte, sancılı adet gören kadınlar veya endometriozisi olan kadınlar, düzensiz adet döngüsü olan kadınlar, iltihaplı tüp hastalığı öyküsü olan kadınlar daha erken değerlendirilmelidir.
Kadın infertilitesinin tedavisi, altta yatan nedenlere bağlı olarak değişebilir. Tedavi seçenekleri arasında ilaçlar, cerrahi müdahaleler, aşılama ve tüp bebek gibi yardımcı üreme teknikleri bulunmaktadır. Tedavi planı, bir uzman tarafından kişiye özgü olarak belirlenir ve en etkili yöntemlerin kullanılması hedeflenir.
Hormonal dengesizlikler, infertiliteye yol açabilen yaygın nedenler arasındadır. Özellikle polikistik over sendromu ve tiroid problemleri en sık karşılaşılan sorunlardır. Çoğu zaman ilaç tedavisi denenebilir. Ancak bu yeterli olmazsa yardımcı üreme teknikleri tedavisi ile hamile kalma şansı artırılabilir. Tedavi süreci, doktorunuz tarafından belirlenecek olan hormonal testler ve değerlendirmeler sonucunda planlanır.
Tüp bebek tedavisi, infertilite tedavisinde sıkça kullanılan bir yöntemdir. Bu tedavi ortalama 10 günlük bir ilaç tedavisini takiben hafif anestezi altında yumurta toplama işleminin gerçekleştirilmesi ve elde edilen yumurtaların laboratuvar ortamında mikroenjeksiyon yöntemi ile eşinin spermi ile birleştirilmesi esasına dayanmaktadır. Döllenme sonrası laboratuvar ortamında gelişimi takip edilen embriyolar, uygun zamanda anne adayının rahmine transfer edilir.
Formu doldurarak, Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Prof. Dr. Ebru Çöğendez’den randevunuzu alabilirsiniz.
Tüp bebek, doğal yollarla gebe kalamayan çiftlere yardımcı olmak için kullanılan bir üreme teknolojisidir.
Tüp bebek tedavisi aşamaları, genellikle dört ana aşamadan oluşur. İlk aşama, hazırlık aşamasıdır.
Yaş, sağlık durumu, tedavi merkezi seçimi ve tedavi süreci gibi etkenler başarı oranlarını etkileyebilir.
Tüp bebek tedavisi, belirli faktörler göz önünde bulundurularak belirlenen çiftlere uygulanır.
Tüp bebek tedavisi fiyatları, genellikle tedavi sürecinde yapılan testler, ilaçlar, laboratuvar işlemleri, doktor muayeneleri gibi unsurları içerir.
Her tıbbi müdahalede olduğu gibi, tüp bebek tedavisinin de potansiyel riskleri ve olası komplikasyonları vardır.
